शेळी-मेंढी पालन शेड योजना | Goat-sheep rearing shed scheme | PRAKRUT INFO
शरद पवार ग्रामसामृधी योजनेंतर्गत शेळी पालन शेड बांधणे योजना ( Goat shed scheme ) महाराष्ट्रात राबविण्यात येत आहे.
शेळी मेंढी पालन सद्यस्थिती :
शेळीपालन ग्रामीण भागातील अल्प उत्पन्न गटातील कुटुंबांच्या उपजीविकेचे महत्त्वाचे साधन आहे. अल्प उत्पन्न असलेल्या ग्रामीण भागातील कुटुंबांच्या उत्पन्नामध्ये वाढ होण्यासाठी शेळीपालन व्यवसायाकरीता मूलभूत सुविधा उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे. ग्रामीण भागातील शेळीपालनावर उदरनिर्वाह करणारी गोर-गरीब कुटुंबे पैशाअभावी शेळ्यानां चांगल्या प्रकारचा सुरक्षित निवारा देऊ शकत नाहीत. चांगल्या निवाऱ्याअभावी शेळ्यांमध्ये विविध प्रकारचे जंतजन्य, संसर्गजन्य, बाह्य परजीवी कीटकांचा प्रादुर्भाव होतो. त्यामुळे रोगग्रस्त खुरटी व आर्थिक दृष्ट्या फारशी किफायतदार नसलेल्या शेळ्या-मेंढ्यांचे कळप पाळले जातात. या करिता मागणी केलेल्या प्रत्येक कुटुंबास नरेगा योजनेअंतर्गत शेळी पालन शेड बांधणे हे काम उपलब्ध करुन देण्यात येईल.
शेळी मेंढी पालनात भविष्यातील गरज :
ग्रामीण भागांमध्ये शेळ्या-मेंढ्या पासून मिळणारे शेण व मूत्र या पासून तयार होणाऱ्या ऊकृष्ट दर्जाच्या सेंद्रिय खतांचा पक्क्या स्वरूपाचे व चांगले गोटे नसल्याने नाश होतो. शेळ्या-मेंढ्या करिता चांगल्या प्रतीची शेड बांधून दिल्यास या जनावरांचे आरोग्य देखील चांगले राहणार असून वाया जाणारे मल-मूत्र एकत्र करून शेतीमध्ये उत्कृष्ट प्रकारचे सेंद्रिय खत म्हणून वापर करता येईल. यामुळे शेतीच्या सुपीक ते बरोबरच शेती उत्पादन वाढीवर चांगला परिणाम होऊन उदरनिर्वाहासाठी मदत होऊ शकेल.
शेळी-मेंढी पालन शेड ग्राह्यता :
नियोजन विभाग (रोजगार हमी योजना) शासन परिपत्रक दि. ०९ ऑक्टोबर २०१२ अन्वये तसेच नियोजन विभाग (रोजगार हमी योजना) शासन निर्णय दि.०१ ऑक्टोबर २०१६ मधील परिच्छेद ३.५.९ तरतूदीनुसार
१० शेळ्यांकरिता ७.५० चौ.मी. निवारा पुरेसा आहे तसेच त्याची लांबी ३.७५ मी आणि रुंदी २.० मी. असावी. चारही भिंतींची सरासरी उंची २.२० मी व भिंती १:४ प्रमाण असलेल्या सिमेंटच्या व विटांच्या असाव्यात. छतास लोखंडी तुळयांचा आधार देण्यात यावा. छतासाठी गॅल्व्हनाइज्ड लोखंडी पत्रे / सिमेंटचे पत्रे वापरावेत. तळासाठी मुरूम घालावा. शेळ्यांना पिणाच्या पाण्याची टाकी बांधावी.
सदर कामाचा लाभ मिळण्यासाठी मनोरेगा योजनेच्या निकषानुसार स्वतःची जमीन, वैयक्तिक लाभाच्या निकषानुसार इतर आवश्यक कागदपत्रे असलेले लाभार्थी पात्र असतात. तसेच भूमिहीन शेती नसलेल्या कुटुंबांना प्राधान्य देण्यात येईल.
या कामाला नियोजन विभागाच्या दिनांक २ सप्टेंबर २०२० रोजीच्या शासन परिपत्रकातील परिशिष्ट ९ मधील अनु क्रमांक ७६ नुसार नरेगा अंतर्गत ४९ हजार २८४ रु. इतका अंदाजित खर्च येईल.
शेळी-मेंढी पालन शेड योजना पात्रता :
शेळी ही गरीबाची गाय समजली जाते मुख्यतः भूमिहीन शेतमजूर शेळी पालन करतात. भूमिहीन शेतमजूराकडे समृद्धी करिता शेत जमीन नसल्यामुळे शेळीपालन किंवा तत्सम बाबीच श्रीमंती करता शिल्लक राहतात. शासनाचा परिपत्रकाप्रमाणे १० शेळ्यांचा एक गट दिला जातो. शासनाचे अनुदान मिळाल्यास एक भूमिहीन शेतकऱ्यांला स्वतःच्या पैशातून १० शेळ्या विकत घेणे शक्य होत नाही, त्यामुळे हे स्पष्ट करण्यात येते की १० पेक्षा कमी शेळ्यांचा गट असल्यास त्या शेतमजुराला गरिबीतून बाहेर पडणे अवघड जाते. सध्या बाजारात एक शेळी अंदाजे आठ हजार रुपयात मिळते. रोजगार हमी योजनेतून हा खर्च अनुज्ञेय नाही. एक भूमिहीन शेतमजूर स्वतःच्या निधीतून २ शेळ्या विकत घेऊ शकला तर त्या शेळ्यांची संख्या दर सहा महिन्यात किमान दोन पट वाढते. त्यामुळे एका वर्षात शेतमजूर / शेतकरी यांच्याकडे १०शेळ्यांचा गट निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे उपरोक्त सर्व बाबी पाहता किमान दोन शेळ्या असलेल्या भूमिहीन मजुरांना / शेतकऱ्यांना सदर योजनेचा लाभ अनुज्ञेय करणे योग्य होईल.
तसेच हेही स्पष्ट करण्यात येते की शेळीपालनाच्या शेडसाठी प्रत्येकी १० शेळ्यांचा एक गट समजण्यात येईल व त्याप्रमाणे परिपत्रकानुसार अनुदान अनुज्ञेय करण्यात येईल, तसेच ज्या लाभार्थाकडे १० पेक्षा अधिक शेळ्या असतील, त्यांना शेळ्यांसाठीचे २ गट लक्षात घेऊन दोन पट अनुदान राहील. मात्र एका कुटुंबात जास्तीत जास्त तीन पट अनुदान मंजूर करण्यात येईल.
सदर योजना शरद पवार ग्रामसामृधी योजनेंतर्गत शेळी-मेंढी पालन शेड बांधणे योजना ( Goat shed scheme ) महाराष्ट्रात राबविण्यात येत आहे.
संपर्क : ग्रामरोजगार सेवक / ग्रामसेवक
टिप्पण्या